روشنایی آگاهی در دنیای سکوتِ بینایی: بازخوانی سلامت و بهداشت ماهینگی زنان و دختران نابینا
یادداشتی به مناسبت تقارن «هفته ملی سلامت بانوان ایران» و «روز جهانی عصای سفید» (مهرماه ۱۴۰۵)
380208.mp3
روشنایی آگاهی در دنیای سکوتِ بینایی: بازخوانی سلامت و بهداشت ماهینگی زنان و دختران نابینا
روابط‌عمومی معاونت تحقیقات و فناوری دانشگاه ایران؛ ماهینگی (قاعدگی) یک تجربه زیستی طبیعی، چرخه‌ای تکرارشونده و یکی از مهم‌ترین شاخص‌های سلامت باروری و عمومی نیمی از جامعه است. با این حال، هنگامی که این پدیده طبیعی با محدودیت‌ها و تنوع‌های توان‌خواهی مانند «نابینایی و کم‌بینایی» تلاقی پیدا می‌کند، ابعاد ناشناخته و مغفول‌مانده‌ای از نیازهای سلامت، عدالت در دسترسی و استقلال فردی آشکار می‌شود.
تقارن پرمعنای *«هفته ملی سلامت بانوان» و «روز جهانی عصای سفید»*، فرصتی مغتنم برای نگاهی موشکافانه و سیاست‌گذارانه به سلامت قاعدگی (*Menstrual Health and Hygiene - MHH*) در دختران و زنان نابینا و کم‌بینا فراهم آورده است؛ گروهی که اغلب به دلیل تابوهای مضاعف فرهنگی و کمبود آموزش‌های دسترس‌پذیر، صدای تجاربشان کمتر شنیده شده است. داده‌ها و واقعیت‌های آماری: از عرصه جهانی تا وضعیت ملیبر اساس گزارش‌های سازمان جهانی بهداشت (WHO) و صندوق کودکان ملل متحد (یونیسف)، در حال حاضر بیش از ۱۶ درصد جمعیت جهان با سطحی از ناتوانی/کم‌توانی زندگی می‌کنند که بخش عمده‌ای از زنان این جامعه، تجارب نامطلوبی از مدیریت چرخه باروری خود گزارش می‌دهند. مطالعات جهانی منتشرشده در حوزه سلامت افراد دارای آسیب بینایی نشان می‌دهد:1. چالش‌های دوگانه حسی و استقلال: بیش از ۷۰ درصد از دختران و زنان نابینا گزارش کرده‌اند که در تشخیص زمان دقیق آغاز چرخه، رنگ ترشحات، مدیریت نشتی خون بر روی لباس و سنجش تمیزی و بهداشت فردی دچار اضطراب یا وابستگی به اطرافیان هستند.2.کمبود ابزارها و متون دسترس‌پذیر:مطالعات سیستماتیک بین‌المللی آشکار می‌سازد که بیش از ۸۰ درصد آموزش‌های بهداشت باروری در جهان صرفاً بر قالب‌های بصری، پوسترهای دیداری و نمودارهای رنگی تکیه دارند و سهم خط بریل ، فایل‌های صوتی استاندارد و مدل‌های لمسی سه‌بعدی از این آموزش‌ها نزدیک به صفر است. داده‌های ملی و میدانی حاکی از آن است که چالش‌های این گروه صرفاً به تهیه اقلام بهداشتی محدود نمی‌شود، بلکه ریشه در «شکاف عمیق اطلاعاتی»، «نگرانی مراقبان» و «ناهمگونی محیط‌های بهداشتی و درمانی» با نیازهای حسی آنان دارد.
تقاطع چالش‌ها: سلامت قاعدگی برای فرد نابینا چگونه تعریف می‌شود؟مدیریت ماهینگی بر پایه سرنخ‌های دیداری شکل گرفته است (دیدن خون، تغییر رنگ پد، لکه‌بینی و تمیزی). وقتی حس بینایی در میان نباشد، دختر یا زن نابینا باید کل فرایند را از طریق سرنخ‌های لمسی، بویایی، حس عمقی و ادراک تقویمی ذهنی بازتعریف کند:۱. استرس تشخیص نشتی و لک شدن :یکی از بارزترین عوامل افت کیفیت زندگی و سلامت روان دختران نابینا در دوران تحصیل و اشتغال، دغدغه مداوم نشت خون به لباس یا سطوح و عدم توانایی در بررسی دیداری آن است که گاه به انزوای اجتماعی کوتاه‌مدت آنان در این روزها منجر می‌شود.
۲. انتخاب و جابه‌جایی محصولات جاذب: عدم وجود نشانه‌گذاری‌های لمسی یا خط بریل بر بسته‌بندی نوارها و محصولات بهداشتی، تمایز میان اندازه‌ها، قدرت جذب (شبانه یا روزانه) و تشخیص صحیح جهت چسباندن آن‌ها را به چالشی روزمره بدل می‌سازد.۳. تشخیص تغییرات پاتولوژیک و ترشحات:بسیاری از علائم هشداردهنده بالینی مانند تغییر رنگ ترشحات واژینال یا ضایعات پوستی با معاینه چشمی فردی قابل ردیابی نیست؛ موضوعی که مراجعه بهنگام به متخصصان و مراقبان سلامت باروری را حیاتی می‌سازد.
۴. محافظت افراطی خانواده‌ها و آسیب به استقلال فردی:خانواده‌ها و مراقبان غالباً از سر نگرانی و دلسوزی، کنترل بهداشت فردی را کاملاً بر عهده می‌گیرند که این امر به احساس ناکارآمدی و تضعیف عزت‌نفس و خودمختاری در دختران نوجوان منجر می‌شود.
وظایف نظام سلامت و دانشگاه‌های علوم پزشکی: گام‌های عملیاتی
سلامت ماهینگی صرفاً یک مسئله بهداشتی نیست، بلکه یکی از حقوق بنیادین سلامت باروری و عدالت اجتماعی است. معاونت‌های تحقیقات و فناوری، بهداشت و درمان دانشگاه‌های علوم پزشکی در این مسیر رسالتی چندبعدی بر دوش دارند:1. طراحی و تدوین راهنماهای آموزشی لمسی و صوتی: تولید پادکست‌های علمی-کاربردی، راهنماهای آموزشی مبتنی بر خط بریل و آموزش مهارت‌های حسی جایگزین (مانند استفاده از تایمرهای صوتی هوشمند برای زمان‌بندی تعویض پدها، لمس بافت محصولات و ارزیابی علائم فیزیکی چرخه).
2. توانمندسازی مراقبان و خانواده‌ها: برگزاری دوره‌های تخصصی مشاوره باروری با رویکرد «حمایت تسهیل‌گرانه به جای وابسته‌سازی»، تا دختران بیاموزند چگونه به صورت مستقل و ایمن چرخه خود را مدیریت کنند.
3. مناسب‌سازی فضاهای بهداشتی عمومی و دانشگاهی: سرویس‌های بهداشتی عمومی، خوابگاه‌ها و مراکز درمانی باید علاوه بر دسترس‌پذیری فیزیکی، دارای نشانگرهای لمسی برای مایع شوینده، سطل‌های پدال‌دار مشخص و دسترسی مطمئن به آب گرم و ملزومات بهداشتی باشند.
4. مسئولیت اجتماعی صنایع و استانداردسازی برچسب‌ها: تعامل سیاست‌گذاران سلامت با تولیدکنندگان داخلی اقلام بهداشتی جهت درج نشانه‌گذاری‌های ساده لمسی (مانند برجستگی‌های حسی تمایزدهنده سایز و ظرفیت جذب بر روی بسته‌بندی نوارها).5. پژوهش‌های همگرا در حوزه فناوری و سلامت بانوان: حمایت از طرح‌های تحقیقاتی مبتنی بر فناوری‌های سلامت دیجیتال، از جمله توسعه اپلیکیشن‌های تقویم ماهینگی صوتی و دسترس‌پذیر سازگار با صفحه‌خوان‌ها .
سخن پایانیهفته سلامت بانوان و روز عصای سفید، فراخوانی است برای حرکت از نگاه‌های سنتی به سمت عدالت‌محوری، فراگیری و پایبندی به حقوق سلامت باروری. زن یا دختری که با عصای سفید گام در مسیر جامعه، علم و استقلال می‌گذارد، نباید در خصوصی‌ترین و طبیعی‌ترین رخداد فیزیولوژیک بدن خویش، احساس ناتوانی یا تنهایی کند. تحقق این هدف نیازمند نگاه چندبخشی، پژوهش‌های کاربردی و اقدام مشترک میان نظام دانشگاهی، نهادهای حمایتی و جامعه مدنی است؛ تا آگاهی، روشنایی‌بخش مسیر سلامت همه زنان ایران زمین باشد.
به قلم: دکتر نسیمه ستایش متخصص سلامت باروری، محقق و پژوهشگر معاونت تحقیقات و فناوری دانشگاه علوم پزشکی ایران
:
کامنت