۱- با تشکر از حضور در این مصاحبه، لطفاً خودتان را معرفی کرده و سوابق علمی، پژوهشی، اجرایی و عملی خود و فعالیت‌های مرتبط با این پژوهش را بیان کنید.

دکتر سید احمد احمدی دانشیار سیاستگذاری سلامت دانشگاه علوم پزشکی ایران هستم که در کنار بیش از بیست سال فعالیت در حوزه‌های مدیریتی و اجرایی حوزه سلامت کشور به تدریس، تحقیق و نیز مدیریت پرداخته‌ام. همزمان با تدریس در دانشکده مدیریت در دانشکده داروسازی دانشگاه علوم پزشکی ایران نیز به تدریس و تحقیق می‌پردازم. اینجانب به عنوان مجری طرح پژوهشی تاکنون پژوهش‌های میدانی بسیاری در حوزه سیاستگذاری و مدیریت در داروسازی و صنعت دارو و نیز در حوزه سیاستگذاری سلامت در قالب پایان نامه‌های دانشجویی و طرح‌های تحقیقاتی به انجام رسانده و بیش از پنجاه مقاله علمی در مجلات علمی معتبر به چاپ رسانده‌ام که بسیاری از آنها مورد استفاده در صنعت و نظام سلامت قرار گرفته است.

۲- دلیل اصلی شما برای انتخاب این طرح تحقیقاتی چه بود و چه کسانی در این پژوهش یاری دهنده شما بودند؟

 شرایط جامعه در دسترسی به دارو از یک سو و وضعیت سیاست‌های دارو در نظام سلامت کشورمان از سوی دیگر توجه ما را به اهمیت موضوع تحلیل سیاست دارویار جلب کرد. در واقع دیدگاه ما در این مطالعه بررسی سیاست‌های دارویی در ایران و ارزیابی اثرات این سیاست‌ها بود و در مرحله بعد به دنبال شناسایی اولویت‌های اساسی برای حل مسئله دارو در ایران بودیم به طوری که هم دسترسی مردم بهتر شود و هم وضعیت دارو در نظام سلامت از حالت بحرانی فاصله بگیرد. ما در این مطالعه یک تیم پژوهش متنوع اما یکدست از لحاظ سابقه کاری و علم و مهارت داشتیم و همچنین در مسیر اجرای این پروژه با بسیاری از صاحب نظران، افراد تاثیر گذار در صنعت دارو و سیاست‌های مربوطه و مدیران و کارشناسان کلیدی نظام سلامت و حتی خود مردم نیز مصاحبه و گفت و گو داشتیم تا بتوانیم بهترین پاسخی که می‌توانیم را برای این مسئله ارائه دهیم.

۳- لطفاً جزییاتی از پژوهش‌تان را بیان کرده و ویژگی‌ها و نوآوری‌های آن را در خصوص موضوعات و محورهای پژوهش شرح دهید.

سیاست یا برنامه دارویار، طرحی بود که در ادامه چالش‌های ریشه‌ای حوزه دارو (از جمله بدهی‌های انباشته در زنجیره تولید و توزیع، کمبود دارویی، چالش‌های تامین مالی و تامین ارز) و همچنین چالش‌هایی که تحریم‌های اقتصادی در این حوزه ایجاد می‌کرد، به عنوان یکی از پازل‌های سیاستی محسوب می‌شد که در دولت سیزدهم «جراحی اقتصادی» نام گرفت. در واقع این طرح به دنبال مقابله با فساد و قاچاق دارو با توجه به تفاوت قیمت ارز تخصیصی به آن، گسترش و عادلانه‌تر کردن بهره‌وری دهک‌های مختلف جامعه از یارانه‌های سلامت در حوزه دارو و همچنین واقعی‌تر کردن قیمت دارو ( بمنظور کمک کردن به زنجیره تولید) از سویی و از سوی دیگر جلوگیری از افزایش پرداخت از جیب مردم با اختصاص دادن یارانه دارو به بیمه‌ها، اجرایی شد. ما در پژوهشی که انجام دادیم به دنبال تحلیل سیاست‌های این طرح، اینکه چگونه این سیاست به دستورکار سیاست گذار وارد شد، چه عوامل زمینه‌ای و موقعیتی در این باره وجود داشت، تدوین این طرح چگونه انجام گرفت و در نهایت چگونه اجرا شد و چه ارزیابی از اجرای این سیاست می‌توان داشت، بودیم. در مسیر این پژوهش، چالش‌هایی که طرح دارویار با آن مواجه شد را شناسایی کردیم و همچنین در نهایت در جهت اصلاح فرایندهای پیاده‌ سازی برنامه، گزینه‌هایی را اولویت‌بندی و ارائه دادیم.

۴- آیا این پژوهش به مرحله اجرا و بهره‌برداری رسیده است؟

اجرای این پژوهش حدود ۱۸ ماه طول کشید چون مسئله بسیار بزرگ و پیچیده‌ای بود و بررسی تمام جنبه‌های آن الزامی بود. از طرفی دیگر سیاستی بود که به تازگی به اجرا درآمده بود و برای آنکه اثرات آن مشخص‌تر شود نیاز به زمان وجود داشت. دسترسی به افراد و مدیران کلیدی و سطح بالای سیاستگذاری سلامت نیز کمی زمان بر بود اما ضرورت داشت و در نهایت، سعی شد که انجام بگیرد. این پژوهش به اهدافی که بر اساس آن شکل گرفت در حال حاضر رسیده و مقالات مرتبط با آن منتشر شده و در حال انتشار است.

۵- این طرح پژوهشی چه گره‌ای از مشکلات مردم باز خواهد کرد؟

ما نگاهمان در این مطالعه افرادی بودند که هزینه‌های بالای دارو، دسترسی و دریافت دارو را برایشان تبدیل به یک معضل کرده است. تمام اعضای تیم پژوهش جزء همین مردم جامعه هستند که وقتی برای یک نسخه تجویزی سرماخوردگی به داروخانه مراجعه می‌کنند با هزینه‌ای بالغ بر ۳۰۰ الی ۴۰۰ هزار تومان مواجه می‌شوند و برایشان سوال است که چرا اینقدر هزینه یک نسخه سرماخوردگی بالا رفته است؟ پس بقیه بیماری‌ها چه می‌شود؟  سیاست‌های مختلف به شکل مستقیم و غیرمستقیم بر زندگی مردم اثر می‌گذارند و خیلی وقت‌ها برای مردم مشکل و مسئله ایجاد می‌کند. مردم در واقع با اثرات یک سیاست سروکار دارند و آگاهی کمتری از این که این سیاست چیست و چگونه عمل می‌کند، به دست می‌آورند و این موضوعی است که باید به آن توجه شود. ما باید آگاهی مردم نسبت به سیاست‌ها را بالا ببریم و مردم را در تصمیم گیری‌ها و تدوین سیاست‌هایمان لحاظ کنیم. نتایج این تحقیق نشان می‌دهد طرح دارویار نتوانست آنگونه که روی کاغذ نوشته شده بود در عمل اجرا شود و مشکلات این حوزه را برطرف کند. ما در حال حاضر در زمینه دارو، با چالش‌های فراوانی روبرو هستیم که در نهایت سلامت مردم را تهدید می‌کند. ما در این پژوهش در واقع برای سیاستگذار و مدیران اجرایی که در میدان عمل حضور دارند، شواهد و نقشه راهی را تولید کردیم تا از گسترش بحران دارویی جلوگیری شود و بتوانیم به سمتی برویم که در نهایت اثرات یک سیاست به شکلی مثبت برای مردم قابل مشاهده و قابل لمس شود. اگر سیاستگذار را بتوانیم آگاه کنیم و همچنین آگاهی مردم را افزایش دهیم، مطمئناً می‌توانیم جلوی خیلی از مشکلات را بگیریم. در یک جمله اگر بخواهم اثرات این پژوهش را بگویم این است که نتایج این پژوهش به شکلی است که در صورت بکارگیری و اجرای نتایج این تحقیق، امید است دسترسی مردم به دارو چه از لحاظ مالی و از چه از لحاظ دسترسی به کالا(دارو) افزایش یابد.

۶- انتظار شما از مسئولین و متولیان امور پژوهشی در زمینه حمایت و یا توسعه فعالیت‌های مشابه چیست و چه راهکارهایی پیشنهاد می‌کنید؟

در جامعه علمی و پژوهشی کششور گروه‌هایی از پژوهشگران را داریم که بسیار پر تلاش و مسئله‌محور و بر مبنای پاسخ به مشکلات مردم، دولت و جامعه کار می‌کنند و دسته دیگر پژوهشگرانی هستند که به خاطر سیاست‌گذاری‌های علمی و پژوهشی ناصحیح نهادهای مربوطه، به تولید مقاله روی آورده‌اند. مقالاتی که ممکن است دردی را از جامعه دوا نکند. ما نتایج و خلاصه‌های کلیدی یافته‌های پژوهشی که انجام داده‌ایم را برای سیاستگذران کلیدی کشور ارسال خواهیم کرد و همچینن برای بحث بیشتر و اجرای گزینه‌های سیاستی پیگیری خواهیم داشت. آنچه نیاز است توجه بیشتر به پژوهش‌های مسئله‌محور است و پژوهشگرانی که در این زمینه فعالیت می‌کنند شایسته توجه ویژه‌ای هستند. آنها دغدغه کشور و نیازهای مردم را دارند باید اهمیت خاصّی به این پژوهش‌ها و پژوهشگران داد. مسئله دیگر ساختار و ساز و کارهای پیچیده برای دریافت نتایج پژوهش‌ها و بکارگیری آنها است. یافته‌های اطلاعات پژوهشی بسیاری در کتابخانه‌های دانشگاه‌ها و سازمان‌ها به اصطلاح خاک می‌خورند، در عین حالی که می‌توانند خیلی کمک کننده باشند. حاصل این پژوهش‌ها به سختی به دست پژوهشگران و سیاستگذاران می‌رسد که به نظر می‌رسد باید به این مسئله نیز توجه و رسیدگی شود.   

۷- اگر توضیح دیگری درخصوص برنامه‌های جاری، آینده و اهداف‌تان دارید در خاتمه این گفتگو بفرمایید.

ما انشالله با توکل بر خدا، به مسیرمان ادامه می‌دهیم. چالش‌های کلیدی که در نظام سلامت وجود دارد باید پاسخ داده شود و ما باید نقش خود را در جامعه به خوبی ایفا کنیم و تمام سعی ما این است که بتوانیم این کار را با کیفیت بهتر و در مدت زمان کمتری انجام داده و با پژوهش‌های مسئله‌محور بتوانیم وظیفه خود را با کارایی و اثربخشی بیشتر به انجام رسانیم.

با تشکر از حضرتعالی و سپاس از زمانی که به ما اختصاص دادید.