روابط‌عمومی معاونت تحقیقات و فناوری دانشگاه ایران؛ خانم دکتر آتنا رفیعی‌پور، عضو هیئت علمی دانشکده بهداشت و مجری طرح تحقیقاتی "بررسی تأثیر طراحی سایبان‌های افقی در قسمت بیرونی پنجره بر صرفه‌جویی در مصرف انرژی ساختمان اداری" در گفت‌وگویی اختصاصی به تشریح ابعاد مختلف این پژوهش پرداخت.

خانم دکتر لطفاً خودتان را معرفی بفرمائید و از سوابق علمی‌تان بگوئید.

اینجانب آتنا رفیعی‌پور، عضو هیئت علمی گروه بهداشت حرفه‌ای هستم و سال‌های اخیر در حوزه بهینه‌سازی شرایط محیطی فضاهای کار و ارتقای سلامت شغلی فعالیت پژوهشی داشته‌ام. تمرکز اصلی تحقیقاتم بر تأثیر عوامل محیطی مانند صدا و روشنایی بر سلامت و بهره‌وری افراد بوده است.

با توجه به علاقه‌مندی و پیشینه علمی در حوزه طراحی‌های سلامت‌محور، این طرح با رویکرد معماری غیرفعال و کاهش تنش حرارتی در ساختمان‌های اداری شکل گرفت. تجربه فعالیت در حوزه معماری پایدار و مطالعات انرژی، زمینه‌ساز اجرای این پژوهش بوده است.

انگیزه اجرای این طرح چه بود و چه افرادی در اجرای طرح با شما همکاری داشتند؟

موضوع افزایش گرمایش زمین جدی است و تشدید تنش حرارتی در محیط‌های کاری نیز اجتناب ناپذیر است. شعار سال ۲۰۲۴ سازمان بین‌المللی کار نیز با محوریت «تأثیر تغییرات اقلیمی بر سلامت کارگران»، ضرورت پرداختن به این موضوع را دوچندان کرد. اگرچه سیستم‌های تهویه مکانیکی گسترش یافته‌اند، اما راهکارهای ساده و کم‌هزینه مانند طراحی سایبان‌های بهینه هنوز کمتر از ظرفیت واقعی مورد استفاده قرار می‌گیرند.

در این طرح دو دانشجوی توانمند گروه بهداشت حرفه‌ای و همکاران پژوهشی در بخش پایش و تحلیل داده‌ها، نقش مهمی در پیشبرد این پروژه داشتند.

لطفاً پژوهش خودتان را بیشتر توضیح دهید و بفرمائید دستاوردهای آن چه بوده است؟

این طرح به بررسی تأثیر سایبان‌های افقی بیرونی بر مصرف انرژی و بار سرمایشی ساختمان‌های اداری–تجاری می‌پردازد. پژوهش در فاز طراحی و شبیه‌سازی انرژی اجرا شده است.

• طراحی سایبان‌ها بر اساس بیشترین تابش روز سال (۱ مرداد)
• برآورد کاهش بار سرمایشی تا ۱۶/۳۷ درصد
• صرفه‌جویی حدود ۶ میلیون تومان در سه ماه تابستان برای ساختمان نمونه
• تمرکز بر پنجره‌های شرقی و غربی و ارائه الگوی کاربردی قابل تعمیم
• ارتقای همزمان آسایش حرارتی و بصری کاربران

آیا نتایج حاصل از طرح شما به مرحله اجرا و بهره‌برداری هم رسیده است؟

پژوهش همچنان در مرحله شبیه‌سازی قرار داشته و هنوز وارد فاز اجرایی نشده است. برنامه ما بررسی شکل‌ها و زوایای مختلف سایبان و سپس حرکت به سمت پیاده‌سازی عملی است.

به نظر شما این طرح قرار است چه بهبودی در شرایط مردم ایجاد کند؟

نتایج این پژوهش به‌طور مستقیم باعث کاهش مصرف انرژی، کاهش هزینه برق، و افزایش آسایش حرارتی افراد می‌شود. این طرح همچنین با کاهش مصرف انرژی، کاهش انتشار گازهای گلخانه‌ای و بهبود شرایط محیط‌زیست نقش مؤثری خواهد داشت.

آیا از مسئولان در فراگیر شدن این طرح انتظاری دارید؟ اگر پیشنهادی هم دارید بفرمائید.

طبیعتاً هر پژوهشگری خواستار حمایت از پژوهش‌های کاربردی حوزه پژوهشی خود است. در حوزه انرژی و جلوگیری از هدررفت آن در ساختمان هم این انتظار از مسئولین می‌رود. البته پیشنهادات دقیق‌تری هم در این حوزه مطرح است از جمله:

• تأمین بودجه و امکانات برای انجام مطالعات میدانی
• فراهم کردن دسترسی به نرم‌افزارها و ابزارهای پیشرفته شبیه‌سازی
• ایجاد همکاری‌های بین‌رشته‌ای میان متخصصان سلامت، معماری و انرژی
• تدوین استانداردها و سیاست‌های ملی در حوزه طراحی پایدار
• برگزاری دوره‌های آموزشی برای مهندسان و مدیران ساختمان

آیا برنامه‌ای برای تکمیل پژوهش خود در آینده دارید؟

برنامه ما گسترش پژوهش به انواع مختلف سایبان، پنجره‌های سقفی، سایبان‌های زیست‌تقلید، بررسی اقلیم‌های مختلف و ترکیب سایبان‌ها با سایر راهکارهای صرفه‌جویی انرژی مانند سیستم‌های خورشیدی است.

در نهایت هدف ما ارائه راهکارهای عملی برای طراحی مقرون‌به‌صرفه، پایدار و سازگار با محیط‌زیست است که علاوه بر کاهش هزینه انرژی، موجب بهبود سلامت، آسایش و کیفیت هوای داخلی ساختمان‌ها شود.

با تشکر از شما که وقت خود را به این مصاحبه اختصاص دادید.

مصاحبه و تنظیم: خانم رویا اسدی - کارشناس ترجمان دانش؛ دانشگاه علوم پزشکی ایران